Biografia

Adam Smith urodził się w Szkocji, www.wyspa gier jako syn urzędnika izby celnej w małym mieście portowym Kirkcaldy. Dokładna data jego urodzin nie jest znana, wiadomo tylko, że był ochrzczony 5 czerwca 1723 roku, na kilka miesięcy przed śmiercią swojego ojca. Młodego Smitha wychowywała zatem matka.

Smith był myślicielem o wszechstronnych zainteresowaniach i należał do najbardziej wykształconych Brytyjczyków XVIII wieku. Nieprzeciętne zdolności umysłowe łączył z ogromną pracowitością, skromnością i życzliwością wobec ludzi.

W latach 1737-1740 Smith jako czternastolatek studiował w Glasgow College, gdzie znalazł się pod wpływem Francisa Hutchesona i wręcz pochłaniał idee klasycznego liberalizmu, prawa naturalnego i ekonomii politycznej. W 1740 roku uzyskał na Uniwersytecie w Glasgow dyplom z wyróżnieniem.

Matka Adama ochrzciła go w obrządku episkopalnym i marzyło jej się dla syna stanowisko pastora. Toteż 17-letni Adam został wysłany na stypendium naukowe dla przyszłych księży do Balliol College w Oxfordzie, ale będąc głęboko unieszczęśliwiony ówczesnym marnym poziomem nauczania w tej instytucji, powrócił po sześciu latach zrezygnowawszy ze święceń. Pomimo swojego chrztu oraz presji ze strony matki, 23-latek pozostał zagorzałym prezbiterianinem.

W 1746 roku wyjechał do Edynburga i przez dwa lata był tam bezrobotny.

W 1751 roku Smith objął katedrę na uniwersytecie w Glasgow po swoim ukochanym nauczycielu Htchesonie oraz wykładał logikę i cały zakres filozofii moralnej. Jako profesor cieszył się uznaniem studentów i był szanowany przez kolegów.

Wykłady Smitha w Glasgow i Edynburgu cieszyły się ogromnym powodzeniem, a szczególny nacisk kładł w nich profesor na: „system naturalnej wolności”, system prawa naturalnego. Udało mu się nawet nawrócić na nową wiarę wielu wiodących kupców Glasgow. Dodatkowym dowodem jego powodzenia towarzyskiego były zaproszenia ze strony licznych w obu szkockich miastach, edukacyjnych i społecznych stowarzyszeń tworzonych przez umiarkowany kler prezbiteriański, profesorów akademickich, literatów czy prawników. Najprawdopodobniej w roku 1752 David Hume uczęszczał na wykłady Smitha, krótko po nich bowiem się zaprzyjaźnili.

W rok później Smith stał się członkiem Glasgow Literary Society, stowarzyszenia silnie zaangażowanego w dyskusje i debaty na wysokim poziomie merytorycznym. Na jednej z pierwszych sesji, Smith odczytał streszczenie fragmentów wydanych niedługo przedtem Political Discourses Humea. Co dość dziwne, dwaj przyjaciele, najbardziej błyskotliwe nabytki Towarzystwa, byli niezwykle nieśmiali, więc nigdy nie zabrali głosu w jakiejkolwiek dyskusji.

Pomimo wspomnianej nieśmiałości, Smith cieszył się sławą zajętego i niestrudzonego bywalca, stając się czołowym sympatykiem Towarzystwa Filozoficznego Edynburga oraz Select Society z Edynburga, powstałych w latach 50-tych XVIII w. Smith równie aktywnie działał w Klubie Ekonomii Politycznej w Glasgow, Oyster Club (Edynburg), Klubie Simsona (Glasgow) oraz Klubie Pokerowym (Edynburg) założonym specjalnie dla rozpropagowania tzw. „ducha walki” przez jego przyjaciela Adama Fergusona. Jak gdyby to nie wystarczało, Smith był jednym z współpracowników i wydawców Edinburgh Review (Przeglądu Edynburga, 1755-1756). Gazeta została założona przez młodego, błyskotliwego prawnika Alexandra Wedderburna.

W 1759 roku opublikował pracę pt. „Teoria uczuć moralnych” (The Theory of Moral Sentiments), będące prezentacją jego światopoglądu, tyki i w znacznym stopniu metody badawczej. Znajomość i przyjaźń z Devidem Humeem, dyskusje w Towarzystwie Ekonomicznym i poznanie twórczości prekursorów Szkoły Klasycznej oraz bezpośrednia obserwacja przemian dokonujących się w gospodarce i polityce, skierowały uwagę Adama Smitha ku nauce ekonomicznej.

W 1763 roku Smith otrzymał intratną posadę nauczyciela młodego księcia Buccleuch. Trzy lata spędzone we Francji zaowocowały dożywotnią pensją w wysokości 300 funtów rocznie, co stanowiło dwukrotność jego rocznej pensji w Glasgow. Mile spędzony we Francji czas obfitował w nowe znajomości, m.in. Turgot czy fizjokratów. Po powrocie do rodzinnego miasta Kirkcaldy Adam Smith mając zapewnioną dożywotnią rentę za opieką nad swoim byłym już uczniem, całkowicie poświęcił się pisaniu wielkiego dzieła swojego życia, które rozpoczął jeszcze podczas pobytu we Francji.

W 1776 roku powszechna myśl ekonomiczna otrzymała jedno z najwspanialszych dzieł - „Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów” (Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations).

Dumny uczeń, książę Buccleuch, powodowany popularnością dzieła życia Smitha, pomógł mu w zdobyciu posady komisarza celnego w Edynburgu. Sześćset funtów rocznie ze stanowiska rządowego wraz z miłą „pensyjką” od księcia dawała Smithowi prawie tysiąc funtów rocznie, czyli jak napisał jeden z jego biografów, „dochody godne księcia”. Nawet sam Smith przyznał, że był „tak zamożny, jak tylko mógł sobie tego życzyć”, choć żałował, że praca celnika odciągała go od „zajęć literackich”.

W odróżnieniu od wcześniejszych twierdzeń historyków, którzy uważali pracę Smitha na rzecz rządu jako mało znaczącą synekurę w porównaniu do osiągnięć naukowych, całkiem niedawno odkryto, że Smith nie tylko pracował w pełnym wymiarze godzin, często uczestnicząc w codziennych zebraniach komisarzy celnych, ale wręcz szukał tego typu posady, uważając ją za atrakcyjną i relaksującą. Prawdą jest, że Smith spędzał mało czasu i energii po pracy na pisanie i badania, jednocześnie jednak miał do dyspozycji zaległe urlopy, których nie chciał na nie przeznaczyć. Wreszcie, bardziej niż za osiągnięcia naukowe, zdobyta pozycja zawodowa była dowodem uznania za pracę od połowy lat 60-tych XVIII w. w charakterze doradcy rządu brytyjskiego w sprawach podatków i budżetu.

Adam Smith zajmował się wieloma dziedzinami nauki wchodzącymi w skład nauk społecznych i humanistycznych, co znalazło wyraz w etycznej interpretacji zjawisk gospodarczych. Inspirowała go tradycja liberalizmu angielskiego. Jako naukowiec koncentrował się przede wszystkim na prawach rządzących gospodarką, niemniej jednak unikał ujawniania swoich preferencji.

Adam Smith tworząc w epoce intensywnego rozwoju kapitalizmu manufakturowego, znacznie rozszerzył ten wąski punkt widzenia na całą gospodarkę narodową. Znacznie większą wagę przywiązywał do analizy czynnika pracy ludzkiej, a nie do zasobów zainwestowanych w kapitał trwały.

Obszerna literatura poświęcona Adamowi Smithowi dostarcza kilku portretów tego myśliciela:

Adam Smith-ojciec ekonomii klasycznej zmarł 17 lipca 1790 roku. Pochowany został w Edynburgu (Szkocja).